logo dacosta fysio

Da Costa Fysiotherapie

menu

Biofeedback- en Ademtherapie

Biofeedback header

Een introductie over de eigenschappen en mogelijkheden van biofeedback.

In een spiegel zie je je zelf, hoe je er op dat moment uitziet en hoe je beweegt. In feite is dat een oude en simpele vorm van biofeedback. Maar de tijd heeft niet stilgestaan, met de nieuwste ontwikkelingen is het mogelijk geworden om wat ‘dieper’ te kijken. Met de huidige apparatuur is het mogelijk lichaamsfuncties als het ademen, de spierspanning, de temperatuur en doorbloeding van de vingers, de vochtigheid van de huid en je hartslag in ‘ real time’ zichtbaar te maken. Hierdoor kan je zien hoe de balans in je autonome zenuwstelsel is en zien hoe je lichaam reageert op bepaalde bewegingen, gedachten of emoties.

Het autonome zenuwstelsel (het gedeelte waar je met je wil geen directe invloed op uit kunt oefenen) beheerst ongeveer 95% van al je lichaamsfuncties! Het speelt dus bij alle (lichamelijke en geestelijke) gezondheidsklachten een rol, maar ook het prestatievermogen van gezonden hangt af van de werking van het autonome zenuwstelsel. Daarom zijn de toepassingsmogelijkheden van biofeedback niet beperkt tot de gezondheidszorg. het kan ook een zinvol middel te zijn om fysieke (sport, muziek etc.) en geestelijke (geheugen, leervermogen, helder denken etc.) prestaties te verbeteren.

Stressprofiel

Niet ieder persoon reageert lichamelijk precies op de zelfde manier en in de zelfde mate op spanning. Door gebruik te maken van verschillende sensoren kan iemands individuele stressreactie in kaart gebracht worden (een zogenoemd stressprofiel) en daarna ook beïnvloed worden. Zo kan men leren deze reacties te beïnvloeden zodat spanning niet zo’n sterke uitwerking op lichaam en geest zal hebben.

Therapie

De kracht van biofeedback ligt in de mogelijkheid, gebaseerd op moderne technologie en gedegen wetenschappelijk onderzoek, de verschillende autonome lichaamsfuncties te meten en zichtbaar te maken. Het wordt zo een stuk makkelijker goed naar ‘je lichaam te luisteren’. je kunt daadwerkelijk en objectief zien en/of horen wat er in je lichaam gebeurt. Er bestaan veel soorten van ontspanningsmethoden/technieken en mensen reageren verschillend op diverse technieken. Het grote voordeel van biofeedback is dat je objectief kunt zien wat het effect is van een bepaalde techniek voor jou en doordat je op het moment zelf ziet wat er van binnen gebeurd zal het makkelijker zijn je techniek te verbeteren. De biofeedbacktherapeut kan de benodigde technieken aanleren met het uiteindelijke doel dat u zelf weer goed voelt wat er van binnen gebeurd, op welke vormen van spanning u het sterkst reageert en hoe u dat kunt beïnvloeden. In feite hoe u zelf op elk moment van de dag uw gezondheid, welbevinden en prestatievermogen kunt verbeteren.

Vormen van biofeedback

De meest toegepaste vormen van biofeedback zijn:

Elektromyografie-feedback (EMG- of myofeedback)
De bekenste vorm van biofeedback is wel de myofeedback, het meten van de spanning in de spieren. Toepassingsmogelijkheden zijn het leren ontspannen van te gespannen (en vaak pijnlijke) spieren, het weer leren krachtig aan te spannen van spieren na een letsel of het optimaliseren van een bewegingspatroon.

Bij EMG-feedback wordt met plakelektroden op de buikspier de spierpotentiaal gemeten in micro-volt.

Feedback van de ademhaling
Door het zichtbaar maken van het adempatroon en de mate van aanspanning van de hulpademhalingsspieren kan de ademhaling geoptimaliseerd worden. Dit brengt ontspanning in het lichaam en de geest. Toepasbaar bij hyperventilatie en spanningsgerelateerde klachten.

Bij respiratoire feedback wordt door middel van een rekband de uitzetting van de buik- en/of borstkas en het aantal ademhalingen per minuut geregistreerd. Het aantal ademhalingen bedraagt normaliter 8-12 per minuut in rust en 4-6 per minuut bij diepe relaxatie. Bij een ontspannen ademhaling is de adembeweging alzijdig verdeeld over de gehele romp. Tijdens stress neemt de ademfrequentie toe en neemt de duur van de uitadempauze (= de pauze na een uitademing) af.

Fotoplethysmografie-feedback
Bij fotoplethysmografie-feedback wordt de perifere doorbloeding van de vingertop gemeten. De amplitude van het signaal neemt toe als de perifere doorbloeding toeneemt (vasodilatatie) en de amplitude neemt af als de perifere doorbloeding afneemt (vasoconstrictie). De hartfrequentie kan van dit signaal worden afgeleid.

Hartslagvariabiliteit-feedback (HRV-feedback)
Een van de nieuwste en meest diepgaande methoden is nu de training van de hart ritme variabiliteit (HRV). Het hartritmepatroon geeft de balans aan in ons autonome zenuwstelsel. Een hartritme met onregelmatige pieken wijst er op dat het lichaam in staat van paraatheid of actie is (sympatisch), een golvend hartritme wijst op dat het lichaam ingesteld is op rust en herstel (parasympatisch). Actie en rust dienen elkaar regelmatig af te wisselen. Maar in de huidige levenstijl schiet bij velen de rustmomenten er bij in, waardoor de boog vrijwel de hele dag door gespannen staat. Kan leiden tot allerlei uitputtingsverschijnselen: vermoeidheid, (vage) pijnklachten, verminderde concentratie en geheugen, stemmingsstoornissen. Door het trainen van een harmonisch hartritme zal het herstel in het lichaam bevorderd worden. Nieuwe onderzoeken op het gebied van de neurofysiologie, psychologie en neurocardiologie hebben aangetoond dat niet alleen het hart onder invloed staat van de hersenen (bv emoties) maar ook de hersenen staan onder invloed van het hart wat zijn eigen onafhankelijke ‘brein’ heeft. Positieve gevoelens en een gelijkmatig hartritme maken het voor de hersenen makkelijker om informatie te verwerken waardoor we helderder kunnen denken, minder vergeetachtig worden, beter beslissingen kunnen. Aangetoonde effecten van HRV training zijn: verlaging bloeddruk, verlagen kans op hartinfarct, vermindering klachten bij chronische vermoeidheid, fibromyalgie, spastische darm, cardiovasculaire stoornissen, woede en angst stoornissen, astma. Daarnaast is het toepasbaar bij zeer veel andere gezondheidsproblemen.

Bij HRV-feedback (HRV = Heart Rate Variability) wordt met behulp van een vingersensor geregistreerd in hoeverre er sprake is van variatie in de hartfrequentie. Normaliter bedraagt het aantal hartslagen in rust 60-75 per minuut, waarbij de hartfrequentie toeneemt tijdens het inademen en afneemt tijdens het uitademen. Een andere veelgebruikte term voor hartslagvariabiliteit is Respiratoire Sinus Aritmie (RSA). De hartslagvariabiliteit of RSA is bij de meeste mensen maximaal bij 5-7 ademhalingen per minuut. Het niet aanwezig zijn van hartslagvariabiliteit cq. RSA wordt geassocieerd met een dysbalans tussen het ortho- en parasympathische zenuwstelsel en met een verslechterde conductie van de kransslagaders.

Bij EDG-feedback, ook wel GSR-feedback genoemd (GSR = Galvanic Skin Response), wordt de elektrische geleidingssnelheid van de huid gemeten. In ontspannen toestand bedraagt de huidgeleidingssnelheid 3-20 micro-ohm. De huidgeleidingssnelheid neemt bij emoties onmiddellijk toe, door de toegenomen transpiratie ten gevolge van de verhoogde sympaticusactiviteit. Vandaar dat EDG-feedback bij uitstek geschikt is om de innige relatie tussen gedachten, emoties en de lichamelijke reacties van cliënten te demonstreren.

Temperatuur-feedback

Bij temperatuur-feedback wordt de perifere temperatuur geregistreerd met een sensor op de huid van een vinger of teen. In een ontspannen toestand is er sprake van perifere vasodilatatie en bedraagt de perifere temperatuur 30-36 graden Celsius. In een toestand van verhoogde arousal is de doorbloeding van vingers en tenen verminderd (perifere vasoconstrictie) ten gevolge van een verhoogde sympaticusactiviteit en de perifere temperatuur is dientengevolge lager.

Electroencephalographische feedback (EEG-feedback)

BEEG-feedback wordt de elektrische activiteit van de hersenen gemeten met oppervlakte-elektroden op de schedel. De EEG-waarden variëren doorgaans van 0,5-50 Hz met een amplitude van 2-100 µV. Het gemeten signaal is afhankelijk van de lokalisatie van de elektroden en de mate van activiteit en arousal van de betreffende persoon. Als de meting bijvoorbeeld wordt verricht bij iemand in een ontspannen toestand met de ogen gesloten en de elektroden bevestigd in de occipitale regio, dan bedraagt het signaal doorgaans 8-12 Hz (alpha-activiteit) met een amplitude van 10-50 µV.

Praktische informatie

Met uitzondering van EEG feedback worden de bovengenoemde technieken toegepast door Pieter Holtland, geregistreerd biofeedbacktherapeut. (www.biofeedbackvereniging.nl).
Kosten en vergoeding.
Bij de meeste verzekeraars wordt het vergoed onder de voorziening psychosomatische fysiotherapie.